Vào lúc 7 giờ 30 sáng, một nhóm người tập trung quanh bảng trắng tại xưởng khoan PCB. Trưởng nhóm sử dụng bút lông để kiểm tra lại số liệu sản lượng của ngày hôm qua tại từng trạm làm việc. Một số công nhân báo cáo số liệu, một số khác lật xem sổ ghi chép, và một số dùng điện thoại di động để tính toán giờ làm việc. Phải đến quá 9 giờ sáng mới hoàn tất được một bảng lương theo sản phẩm. Công nhân cảm thấy bất an, còn trưởng nhóm thì kiệt sức. Vấn đề cốt lõi nằm ở việc lựa chọn chế độ trả lương theo sản phẩm có phù hợp hay không; quyết định này trực tiếp xác định liệu ngày chốt lương cuối tháng sẽ diễn ra suôn sẻ hay hỗn loạn.
Trong hai năm qua, việc thăm quan nhiều nhà máy PCB đã tiết lộ một số phương pháp triển khai chính cho chế độ trả lương theo sản phẩm. Dựa trên quan sát thực tế, phân tích sau đây phục vụ như một tài liệu tham khảo cho các nhà máy đang đánh giá các lựa chọn.
1. Sổ tay thủ công kết hợp với Excel: Chức năng đầy đủ nhưng chậm chạp
Đây là cách tiếp cận phổ biến nhất. Công nhân báo cáo số liệu, trưởng nhóm ghi chép lại, và nhân viên hành chính tổng hợp vào cuối tháng. Với hàng trăm lệnh sản xuất mỗi ngày trên mỗi dây chuyền, quy trình này dựa hoàn toàn vào giám sát thủ công. Ưu điểm là không có rào cản nhập liệu, không yêu cầu triển khai hệ thống. Tuy nhiên, nhược điểm rất đáng kể. Phần lớn các tranh chấp về trả lương theo sản phẩm trong nhà máy PCB bắt nguồn từ lỗi dữ liệu nguồn, chẳng hạn như bỏ sót ghi chép, nhập trùng lặp và quyền sở hữu quy trình không rõ ràng. Giả sử một nhà sản xuất nhỏ giả định sản xuất bảng mạch nhiều lớp có đơn giá khác nhau cho các quy trình như khoan, mạ đồng và chuyển hình ảnh. Khi đối chiếu vào cuối tháng, nếu một công nhân tuyên bố đã khoan 3.000 lỗ trong khi sổ sách chỉ ghi nhận 2.800 lỗ, thì cả hai bên đều không thể cung cấp bằng chứng dứt khoát. Chế độ này phù hợp với các nhà máy có vài chục nhân viên và quy trình đơn giản. Khi lực lượng lao động vượt quá một trăm người hoặc vận hành nhiều ca, chi phí kiểm tra thủ công nhanh chóng làm xói mòn hiệu quả khuyến khích của chế độ trả lương theo sản phẩm.
2. Module trả lương theo sản phẩm tích hợp sẵn trong MES: Dữ liệu chính xác nhưng triển khai nặng nề Một số nhà máy sử dụng MES trực tiếp lấy thống kê sản xuất làm cơ sở để tính toán trả lương theo sản phẩm. Lợi ích là dữ liệu chảy trực tiếp từ thiết bị hoặc trạm làm việc vào hệ thống; quét mã khi qua trạm tự động đếm số lượng, dẫn đến dữ liệu nền tảng tương đối sạch sẽ cho việc trả lương theo sản phẩm trong nhà máy PCB. Kinh nghiệm thực tế cho thấy các vấn đề xảy ra ở cả hai đầu. Thứ nhất, chu kỳ triển khai MES kéo dài và đòi hỏi khoản đầu tư đáng kể. Vì tính toán trả lương theo sản phẩm chỉ là một module nhỏ trong toàn bộ hệ thống, cần cân nhắc kỹ lưỡng hiệu quả chi phí khi triển khai toàn bộ MES chỉ nhằm mục đích trả lương. Thứ hai, việc điều chỉnh quy tắc đơn giá thiếu linh hoạt; thay đổi về quy trình hoặc giá thường đòi hỏi hỗ trợ phát triển. Giải pháp này phù hợp cho các nhà máy vừa và lớn nơi MES đã hoạt động hoàn toàn. Các nhà máy nhỏ ép buộc triển khai giải pháp này có thể gặp khó khăn trong việc thích ứng hiệu quả.
3. ESOP kết hợp liên kết thu thập dữ liệu: Nhẹ nhàng và đối chiếu chính xác
Máy tính đa năng tại trạm làm việc hiển thị Hướng dẫn làm việc điện tử (EWI) đồng thời liên kết lệnh sản xuất, quy trình và dữ liệu sản lượng. Khi công nhân hoàn thành một đơn vị, hệ thống ghi nhận ngay lập tức. Kết hợp với thu thập dữ liệu tự động từ các thiết bị kiểm tra, tỷ suất đạt chuẩn và các mục lỗi tại trạm kiểm tra được ghi nhận tự động. Do đó, tiền thưởng theo sản phẩm không chỉ xét đến số lượng mà còn hệ số chất lượng. Về mặt ước tính, khi chuyển dây chuyền, màn hình trạm làm việc tự động chuyển sang SOP và lệnh sản xuất tương ứng, loại bỏ các bước phân bổ và kiểm tra thủ công. Trong mô phỏng kịch bản, đối với một dây chuyền SMT kết hợp với phần kiểm tra, dữ liệu sản lượng tạo ra để đưa vào bảng tính lương có thể được hiển thị cùng ngày, ngăn ngừa nhu cầu điền bù tập trung vào cuối tháng. Nhược điểm chính là cấu hình phức tạp các quy tắc trả lương theo sản phẩm đòi hỏi kế hoạch sơ bộ kỹ lưỡng. Các nhà máy có lộ trình quy trình hỗn loạn phải tinh gọn hóa luồng công việc trước tiên.
4. Khuyến nghị lựa chọn
Đối với các nhà máy có vài chục nhân viên và vận hành đơn quy trình, sổ tay thủ công vẫn khả thi. Đối với những nhà máy có hơn một trăm nhân viên, nhiều quy trình và vận hành nhiều ca, ưu tiên thu thập dữ liệu tự động là khuyến nghị. Cốt lõi của trả lương theo sản phẩm trong nhà máy PCB không nằm ở mức độ phức tạp của phép tính, mà là đảm bảo mọi đơn vị đều có thể truy vết. Nếu lựa chọn một chế độ, nên tiến hành mô phỏng kịch bản trên một dây chuyền sản xuất duy nhất trước. Xác định chắc chắn các quy tắc đơn giá, quyền sở hữu quy trình và hệ số chất lượng trước khi tiến hành triển khai hệ thống.